Εθνικόν το αληθές

 Γράφει η ποιήτρια Λίζη Χανδακάρη (Ηπειρος)

Αναζητείται στις μέρες μας ο εθνικός ποιητής ως μια ανάγκη των καιρών μας. Ποιος τελικά είναι  και τι είναι η εθνική ποίηση;  Είναι η γλώσσα του εθνικού ποιητή στην καθαρεύουσα; Είναι στη δημοτική; Ποια μορφή της γλώσσας είναι πραγματική κι αληθινή;

Ο Οδυσσέας Ελύτης διατείνεται στο δοκιμιακό του έργο «Εν λευκώ» για τη σπουδαιότητα του Ρωμανού του Μελωδού χαρακτηρίζοντάς τον ως τον μεσάζοντα από την εποχή του Πίνδαρου έως τον Ανδρέα Κάλβο.

Ένας μεσάζων που εμπνέει και  τον ίδιο στο έργο του «Άξιον Εστί». Ένας μεσάζων χωρίς ελληνική καταγωγή αλλά με βαθιά ελληνική παιδεία αντιπαραθέτοντας τον Ανδρέα Κάλβο και τον Διονύσιο Σολωμό οι οποίοι, αν και είχαν ελληνική καταγωγή, η βασική τους παιδεία δεν ήταν ελληνική. Θέτει τούτη την αντιπαράθεση για να καταδείξει την ενότητα κι όχι τον διαχωρισμό σε ό,τι «θεωρείται αμιγώς ελληνικό».

Αναζητείται λοιπόν ο εθνικός ποιητής που δεν θα σπείρει τον διχασμό στο «αληθές» αλλά θα είναι ενωτικός. Αναζητείται ο ποιητής που δεν πτοείται από τις παλαιότερες προκαταλήψεις περί της γλωσσικής  έκφρασης. Ούτε όμως και από τις σύγχρονες προκαταλήψεις που έχουν ως αποτέλεσμα τη μεταβολή και την παραφθορά των εννοιών των λέξεων.

Αναζητείται ο εθνικός ποιητής  που  γνωρίζει τόσο το παρελθόν όσο και το παρόν. Δεν καταργεί πτυχές του Ελληνισμού μέσα από φασίζουσες γενικεύσεις. Σέβεται ότι δεν τον εκφράζει ιδεολογικά.

Αποτρέπει οποιονδήποτε φανατισμό ή μισαλλοδοξία με την ευρύτητα της σκέψης του. Ανακαλύπτει εκ νέου την ομορφιά του ασύμβατου ή του υποτιμημένου. Αυτό αποτελεί παρακαταθήκη για το μέλλον.

Αναζητείται ο εθνικός ποιητής που δεν οριοθετείται από αναχρονιστικούς φιλολογικούς όρους και αναλύσεις. Εκείνος που γράφει με την καρδιά του θέλοντας να επικοινωνήσει και να θέσει τους συμπατριώτες  του και εν γένει τους συνανθρώπους του προ των ευθυνών τους.

Αν κοιτάξουμε τους εθνικούς μας ποιητές από τον Διονύσιο Σολωμό έως τον Οδυσσέα Ελύτη, θα διαπιστώσουμε όχι μόνο γλωσσικές διαφορές αλλά διαφορετικά ιστορικά και κοινωνικά ερεθίσματα.

Από την εθνεγερσία, τους αγώνες για την ανεξαρτησία έως τη γερμανική κατοχή, τον εμφύλιο και την κατάργηση της βασιλείας. Όμως όλοι τους εξέφρασαν, ο κάθε ένας με τον τρόπο του, την ανάγκη για πνευματική αφύπνιση. Αυτή και μονάχα αυτή οδηγεί στην εθνική συνείδηση.

Στο λόγο ενός ποιητή ο λαός αψηφά οποιονδήποτε δυνάστη. «Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονύσιου Σολωμού χαρακτηρίζει την εθνική συνείδηση και τις εθνικές αξίες των Ελλήνων και των Κυπρίων.

Ο θάνατος του Κωστή Παλαμά ανδρειώνει τον πληθυσμό στην Αθήνα, ο οποίος  ξεχύθηκε μαζικά στους δρόμους. Το ίδιο συνέβη και με τον θάνατο του Γιώργου Σεφέρη την εποχή της δικτατορίας.

Οι εθνικοί μας ποιητές αποτέλεσαν και αποτελούν τη σκέψη και τη λαλιά του Ελληνισμού  μέσα από την ποικιλόμορφη ιστορικότητά του.

«Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία» σύμφωνα με τον Ανδρέα Κάλβο. Όταν οι άνθρωποι ενός έθνους πορεύονται με αρετή και τόλμη τότε είναι ωφέλιμοι για την ανθρωπότητα.

Ο εθνικός ποιητής έχει σκέψη οικουμενική. Ο «Θούριος» του Ρήγα Φεραίου δεν απευθύνεται μονάχα στους Έλληνες αλλά και σε άλλα έθνη παρακινώντας τα ν’ αγωνιστούν για την ελευθερία τους.

Ας ψάξουμε σήμερα να βρούμε τον εθνικό μας ποιητή στην αρετή και την τόλμη. Εκείνον που θέτει  νέα πλαίσια πνευματικής ανάτασης πάνω στις βάσεις της ζώσας ελληνικής κληρονομιάς.

Όπως μια αυταρχική εξουσία αλλάζει μορφές και πολιτικές ιδεολογίες, αλλά στην ουσία της μένει ίδια, έτσι και οι πνευματικές αξίες παραμένουν αναλλοίωτες στον χρόνο. Διαρκώς επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητά τους  όσο κι αν δέχονται πολεμική από το εκάστοτε καθεστώς που έχει ως στόχο του την πνευματική, ηθική αλλοτρίωση και την ατομική χειραφέτηση.

Η ποίηση δεν χειραφετείται γι’ αυτό περιθωριοποιείται συστηματικά. Γιατί είναι η τέχνη του λόγου που εξέφρασε, σ’ όλες τις εποχές, την κατανόηση του ορατού και το αόρατου. Της ελευθερίας και της ελπίδας.

Αναζητείται ο εθνικός ποιητής που θα μιλήσει για ό,τι έπαψε ν’ ακούγεται αλλά συνεχίζει να ζει. Αναζητείται η εθνική ποίηση που θα γίνει τραγούδι στα χείλη των απλών ανθρώπων.