«Ηταν όλοι τους παιδιά μου» του Αρθουρ Μίλερ

«Απώλεια» ευθύνης και συνείδησης

    Σε τι συνίσταται ένα θέατρο ουσίας, που να ταρακουνάει τις συνειδήσεις, εφησυχασμένες και μή;
    Στην τρέχουσα θεατρική περίοδο υπάρχει ένα τέτοιο έργο που να βάζει το νου και την καρδιά των θεατών να δονηθούν, ν’αναρωτηθούν πάνω στην αιώνια αντιπαράθεση καλού και κακού, ατομικής και συλλογικής ευθύνης ;
    Ποια παράσταση μπορεί να υπηρετεί απέριττα έναν τέτοιο λόγο στο μεδούλι του, χωρίς σκηνοθετικές επιδειξιoμανίες και μοντερνιές, με ερμηνείες όλων των ηθοποιών άψογες σε ρόλους μεγάλους και μικρούς ;

    Η αυθόρμητη απάντηση για τον γράφοντα βρίσκεται στο αρυτίδωτο έργο του Αρθουρ Μίλερ «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» (1947) που παρουσιάζεται στο θέατρο «Εμπορικόν» σε σκηνοθεσία Γιάννη Μόσχου.
    Είναι ο σπουδαιότερος για μας Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας του 20ου αιώνα («Ο θάνατος του εμποράκου», «Ψηλά από τη γέφυρα», «Το τίμημα», κ.α.), που τίμησε με τον καλύτερο τρόπο τις ιψενικές καταβολές του δημιουργώντας στέρεα έργα κοινωνικού ρεαλισμού και υπαρξιακού προβληματισμού.

    Το αριστοτεχνικά δομημένο έργο του «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» που αγγίζει τα όρια της αρχαίας τραγωδίας (το έγραψε σε ηλικία μόλις 32 χρονών) εκτυλίσσεται στην αυλή ενός σπιτιού μιας μικρής αμερικάνικης πόλης (Αύγουστος του 1947, οι μνήμες του Β’Παγκοσμίου Πολέμου είναι νωπές).     Μέσα σ’ένα διήμερο συμπυκνώνεται και κορυφώνεται η τραγική ιστορία της οικογένειας Κέλερ. Ιδού συνοπτικά το περίγραμμά της :
    Ενας αυτοδημιούργητος βιομήχανος που έκανε περιουσία κατά τη διάρκεια του πολέμου κατασκευάζοντας εξαρτήματα για τα βομβαρδιστικά της αμερικάνικης πολεμικής αεροπορίας.
    Ο ένας του γιός πιλότος, σκοτώθηκε τρία χρόνια πριν, σε πολεμική πτήση. Η γυναίκα του εργοστασιάρχη, αρνούμενη να δεχθεί την απώλειά του, ζει με την ψευδαίσθηση ότι θα επιστρέψει κάποτε. Ο άλλος τους γιός είναι ερωτευμένος και αλλληλογραφεί με την πρώην μνηστή του χαμένου αδελφού του, η οποία τον συμπαθεί κι έχει έλθει να τον δει από μια άλλη πόλη όπου ζεί.
    Ο πατέρας της κοπέλας, συνέταιρος του Κέλερ, παραμένει φυλακισμένος γιατί κατά την διάρκεια του πολέμου θεωρήθηκε υπεύθυνος για μια ελατωματική παρτίδα εξαρτημάτων που παραδόθηκαν στην αεροπορία και οδήγησαν στην πτώση είκοσι ενός αεροπλάνων και στον χαμό των πιλότων τους (ο βιομήχανος Κέλερ αθωώθηκε στη δίκη που έγινε τότε). Η άφιξη του αδελφού της κοπέλας τη δεύτερη μέρα θα πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις και θα φέρει στο φως ανείπωτα μυστικά.

    Ο σκηνοθέτης Γιάννης Μόσχος έστησε μια γεωμετρικά διαυγή και λιτή παράσταση υπόγειων εσωτερικών κραδασμών σε σχέση με τους κεντρικούς χαρακτήρες. Κραδασμοί που έβγαιναν σιγά-σιγά στην επιφάνεια δημιουργώντας απρόβλεπτες αναφλέξεις και αντιδράσεις.
    Ευφυής και λειτουργική η ιδέα του τα δυο γειτονικά ζευγάρια της οικογένειας Κέλερ να κάθονται, να κινούνται και να παίζουν ανάμεσα στους θεατές, θυμίζοντας Χορό αρχαίας τραγωδίας. Με καλοδουλεμένες ερμηνείες τόσο στο ώριμο ζευγάρι του στωΪκού γιατρού και της πικρόχολης συμβίας του ο Δημήτρης Καραμπέτσης και η Ευγενία Αποστόλου όσο και στο νεανικό ζευγάρι του πρόσχαρου Φρανκ και της χαριτωμένης Λίντια ο Γιώργος Τζαβάρας και η Ιωάννα Πιατά.
    Τους τρείς καθοριστικούς μεσαίους ρόλους του έργου αποδίδουν άξια τρεις ταλαντούχοι ηθοποιοί της νεότερης γενιάς : Ο Γιώργος Βουρδαμής ως ευαίσθητος ιδεαλιστής και ερωτευμένος γιός. Η Δανάη Επιθυμιάδη ως Ανν με τη φρεσκάδα και την αμηχανία της υποψήφιας νύφης και μπερδεμένης κόρης του φυλακισμένου πατέρα της. Ο Κώστας Βασαρδάνης ως Τζωρτζ, αδελφός της Ανν, ειρωνικός, υπερόπτης και εκδικητικός, που λειτουργεί σαν καταλύτης με την εμφάνισή του.

    Τι να πρωτοπείς για το πρωταγωνιστικό ζευγάρι που σηκώνει το βαρύ τραγικό φορτίο του έργου. Ο Δημήτρης Καταλειφός σε μια συγκλονιστική ερμηνεία που χαράσσεται στη μνήμη ως Τζο Κέλερ, επιτυχημένος επιχειρηματίας, ανέμελος και συμφεροντολόγος, που σταδιακά θα συντριβεί από το βάρος της αλήθειας. Η Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου με εσωτερική δύναμη πλάθει την «πετρωμένη» εσωτερικά σύζυγο και μάνα, που διατηρεί τις ψευδαισθήσεις της για να μην καταρρεύσει.

    Αραγε στον προοδευμένο και καταναλωτικό δυτικό κόσμο μας, το «καυτό κάρβουνο» του Αρθουρ Μίλερ μας καίει καθόλου ; Το προσωπικό συμφέρον και οι δικοί μας άνθρωποι ανεξαρτήτως των πράξεών τους είναι πάνω από το συμφέρον του συνόλου, της κοινωνίας ;
    Αραγε θα γίνει ποτέ καμιά ταινία, κανένα θεατρικό έργο για τις πανίσχυρες πολεμικές βιομηχανίες, που κολυμπάνε στα δισεκατομμύρια παράγοντας και εξάγοντας τόνους όπλων καταστροφής, τροφοδοτώντας εστίες πολέμου όπου γης, σκοτώνοντας και ξεσπιτώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους;
    Εχουν καθόλου κρίση συνειδήσεως οι μπίζνεμεν αυτών των πολεμικών εργοστασίων, τα τέκνα τους, οι υπάλληλοί τους ;
    Αφελής που είσαι καημένε…
«…δεν αλλάζουν οι καιροί /με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί» (Νίκος Γκάτσος)

ΕΜΠΟΡΙΚΟΝ (Σαρρή 11, Ψυρρή, τηλ.210-3211750)