Η ασθένεια της Ευρώπης (9-12-1994)

    του Χρήστου Μαλεβίτση

Κάτι δεν πηγαίνει καλά με την Ευρώπη. Διότι  αυτά που ήδη συμβαίνουν δεν είναι σύμφωνα με τις προσδοκίες κανενός. Από καιρό , βεβαίως, ετέθη το ζήτημα της μοίρας του λεγόμενου δυτικού πολιτισμού. Όμως, όλη η σχετική προβληματική τελούσε κάτω από τον ορίζοντα αυτού του πολιτισμού. Τώρα είναι ωσάν να ζούμε εκτός αυτού του ορίζοντα. Πολύ περισσότερο που φαίνεται ο ορίζοντας αυτός να χάθηκε και να ξέμεινε μόνος του ο τεχνολογικός μηχανισμός. Είναι σαν την ατμομηχανή που έχασε τον μηχανοδηγό της. Η μηχανή εξακολουθεί να τρέχει. Αλλά  μια τέτοια μηχανή είναι καταδικασμένη να εκτροχιασθεί σε κάποια κλειστή στροφή.

Ένα αίσθημα μοιραίας καταδίκης συνέχει ολοένα και περισσότερες ψυχές, καταμεσής μιας προβληματικής ευημερίας. Είναι ιστορικός νόμος, κάθε πολιτισμός να έχει ένα τέλος. Και το τέλος να αρχίζει ακριβώς από την ημέρα που ο πολιτισμός αυτός θα επιτύχει να πραγματοποιήσει τους σκοπούς του.

Διότι τότε θα έχουν εξαντληθεί όλες εκείνες οι δυνάμεις που τον κινητοποίησαν προς την άνοδό του. Η κάθοδος δεν απαιτεί δυνάμεις. Της αρκεί η αδυναμία. Και η Ευρώπη διαθέτει σήμερα την πλέον αδύναμη ψυχή. Δεν την ενθουσιάζει κανένα πάθος. Δεν έχει σθένος. Είναι ασθενής. Αφού ευτελίστηκαν οι παράγοντες της κοινωνικής ανόδου, όλες οι ελπίδες ανετέθησαν στους πολιτικούς. Ηρθε η ώρα να ευτελιστούν και αυτοί. Η δυτική κοινωνία είναι ακέφαλη. Τώρα πραγματικά όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Ισοι στην αδυναμία…

Η Ευρώπη δεν μπορεί να ελπίζει σε καμιά ψυχική και πνευματική αναγέννηση. Δεν μπορεί να επαναφέρει στη ζωή τις δυνάμεις που την εγέννησαν. Παραδομένη μονοσημάντως στον καταναλωτισμό, θα αρχίσει να τον χάνει και αυτόν. Οι αλήθειες που την ενέπνευσαν μπορεί να είναι αιώνιες, όμως κανένας ιστορικός σχηματισμός δεν μπορεί να είναι αιώνιος. Στην πτώση του συμπαρασύρει και την αιωνιότητα που του αποκαλύφθηκε.

Διότι, πράγματι ένας πολιτισμός αρχίζει όταν σημειωθεί η ρήξη της εγκοσμιότητας από τη φανέρωση του λόγου ή του πνεύματος. Για την Ευρώπη αυτή η ρήξη είναι πλέον παρελθόν. Και δεν μπορεί να ελπίζει σε νέα. Κάθε κύκλο πολιτισμού ο Θεός τον επισκέπτεται μόνο μια φορά. Στην αρχή. Προκειμένου να τον θέσει σε κίνηση. Υστερα ο Θεός απομακρύνεται.

Κανένας δεν μπορεί να βγεί έξω από τον κύκλο της ιστορίας. Συνεπώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν για το μέλλον θα επιβεβαιώνουν την παρακμή. Επειδή μόνον αυτές θα έχουν τη δυνατότητα εφαρμογής. Οι άλλες αποφάσεις, όσο σοφές και να είναι, όση αλήθεια και να περιέχουν, θα είναι ατελέσφορες. Και αυτοί που θα τις λαμβάνουν θα γελοιοποιούνται, ακόμη και «Αυτοκράτορες» να ήσαν. Σαν τον Ιουλιανό.

Βέβαια ο δυτικός κόσμος σφύζει από ζωή. Η τεχνολογία του ολοένα μας εκπλήσσει, καθώς προχωρεί με βήματα χαλύβδινα. Όμως η ψυχή του δεν διαθέτει πλέον κανένα μεγάλο όραμα. Αντίθετα, μοιάζει με σωρό στάχτες, απομεινάρια μιας φωτιάς που ανάλωσε όλη την καύσιμη ύλη. Και αν δεν υπάρχει θερμουργός ψυχή, το τέλος δεν θα αργήσει να έλθει. Η καμπύλη της τεχνολογικής προόδου είναι ανοδική. Εάν όμως η καμπύλη της ψυχής είναι καθοδική, ύστερα από λίγο θα μετατραπεί σε καθοδική και η καμπύλη της τεχνολογίας.

Ο κρίσιμος παράγοντας είναι η διαδοχή των γενεών. Θα έλθουν οι γενεές που δεν θα κατανοούν την τεχνολογία ή δεν θα την θέλουν. Επί του παρόντος τη χρησιμοποιούν εχθροί και φίλοι  της με την ίδια απόλαυση. Διότι κανένας δεν έχει τη διάθεση να γυρίσει στη φύση και να σκάβει το χωράφι με το τσαπί, για να οικονομήσει την τροφή του. Και η συμπεριφορά μας έχει μεγαλύτερη επίπτωση στην ιστορία από όσο οι ιδέες μας.

Εάν είναι να επαναληφθεί το ίδιο υπόδειγμα της διαδοχής των πολιτισμών, η Δύση θα πρέπει να περιμένει κάποια «εισβολή» από τους «βαρβάρους» του Τρίτου Κόσμου. Δεν είναι απαραίτητο η επίθεση να γίνει με μέσα πολεμικά. Αλλωστε η εισβολή άρχισε ήδη με το κύμα μεταναστεύσεως των πεινασμένων της Ανατολής και του Νότου προς τις ευημερούσες κοινωνίες της Δύσεως. Μπορεί ύστερα από λίγα χρόνια το κύμα να γίνει πλημμύρα.

( από το βιβλίο του «Οι παράκτιοι άνθρωποι»)