Λόγος περί παρακμής (22-11-1996)

του Χρήστου Μαλεβίτση

Για την παρακμή της Ευρώπης άρχισε να γίνεται λόγος από τον προηγούμενο αιώνα. Ο ερχομός της έγινε αντιληπτός από οξυδερκή πνεύματα. Τώρα, λήγοντος του εικοστού αιώνος και τα πλέον αμβλεία πνεύματα την αντιλαμβάνονται. Διότι όλοι μας εισερχόμαστε στο τέλμα της.

Η Ελλάδα, χώρα περιφερειακή των εξελίξεων , δέχεται ισχυρότερες τις ωθήσεις των ρευμάτων της παρακμής, επειδή δεν διαθέτει αντιστάσεις. Γι’ αυτό κατάντησε αμπέλι ξέφραγο στα παρακμιακά ιδεολογικά κινήματα της Δύσεως, τα οποία σε αυτήν μετατρέπονται σε αθεράπευτες ψυχώσεις… Θα λέγαμε πως αντίσταση θα έπρεπε να προβάλουν τα πανεπιστήμια. Αλλά αυτά κατάντησαν τα εκκολαπτήρια της παρακμής.

Ισως δεν θα πρέπει να μεμφόμαστε κανέναν. Για δυο λόγους:  Πρώτον επειδή η παρακμή δεν έρχεται παρά τη θέλησή μας. Αντίθετα, τη θέλουμε και την απολαμβάνουμε την παρακμή. Αλλωστε κανένας δεν αντιλαμβάνεται πως αυτό που κάνει είναι παρακμιακό. Συχνά η παρακμή θεωρείται πρόοδος. Όπως συνέβη με το μονοτονικό σύστημα γραφής της γλώσσας μας. Κανένας σύλλογος φιλολόγων δεν διαμαρτυρήθηκε, κανένα πανεπιστήμιο, ούτε η Ακαδημία με όλους τους ακαδημαϊκούς της. Αυτό φτάνει στα όρια της τραγωδίας. Ο αβδηριτισμός των νεοελλήνων.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι τον περισσότερο χρόνο της η ιστορία τον διάγει σε παρακμή. Η εποχή της ακμής είναι πάντοτε βραχεία. Συνεπώς οι ευρωπαϊκές κοινωνίες μπαίνουν στη μακρά φάση της παρακμής, που οπωσδήποτε θα κρατήσει αιώνες . Βεβαίως, ύστερα από την υπέρβαση της παρακμής τα πράγματα που θα προκύψουν θα είναι αγνώριστα. Θα πρόκειται για κάτι παντελώς νέο. Μπορεί η γεωγραφική περιοχή της Ευρώπης να κατοικείται από Αραβες, Πακιστανούς και το πιο πιθανό από Κινέζους. Αλλωστε και οι σημερινοί κάτοικοί της ήρθαν από ανατολικά.

Αρχισαν ήδη οι μεταναστεύσεις των λαών. Είναι σχεδόν νόμος της ιστορίας ; οι νηστικοί λαοί να καταβάλουν τους χορτασμένους. Αλλωστε , ύστερα από λίγον καιρό, η Ευρώπη θα είναι ένα απέραντο γηροκομείο. Ποιος θα αντισταθεί στους ακμαίους νηστικούς ; Το πράγμα μπορεί να γίνει και με ειρηνικό τρόπο. Η ίδια η Ευρώπη θα αναγκασθεί να πολιτογραφήσει εκατομμύρια νέων τρικοσμικών για να καλύψει το τρομακτικό «έλλειμα νεότητος» που θα έχει.

Τούτο σημαίνει πως άρχισε να χτυπάει η νεκρώσιμη καμπάνα της Ευρώπης. Αλλά, τι μέλλον μπορεί να έχει ένας πολιτισμός όπου όλη η πυρετική δραστηριότητά του καταλήγει στα «σούπερ μάρκετ» και όλη η μέριμνα του πολιτισμού περατούται στο γεμάτο καλάθι του, εξερχόμενος από αυτά τα «μάρκετ» ; …

Αλλωστε η παρακμή δεν εισβάλλει στις κοινωνίες ως ανοίκειος ξένος. Είναι κατ’ εξοχήν οικεία, επειδή προκύπτει με αναγκαιότητα νόμου από αυτό που προϋπήρξε. Η παρακμή έχει τις ρίζες της στην ακμή. Είναι η επόμενη φάση των διαδικασιών της ακμής. Γι’ αυτό από τότε που η παρακμή θα εγκατασταθεί, δεν εξορκίζεται με κανένα μέσο, ιδίως επειδή και ο εξορκιστής την αγαπάει.

Ο πυρήνας της παρακμής βρίσκεται στην ηθική έκπτωση. Είναι πασίγνωστος ο ηθικός εκτραχηλισμός της Νινευή και ιδίως της κραταιάς Ρώμης. Η αρετή είναι προϊόν στερήσεων. Οι στερήσεις επιβάλλουν πειθαρχία. Η ακμή αίρει τις στερήσεις. Μαζί τους αίρει και την αρετή και την πειθαρχία. Δηλαδή, προϋπόθεση της παρακμής είναι τα επιτεύγματα της ακμής.

Στην Ελλάδα, η γενιά που βγήκε από τις στερήσεις, τη φτώχεια και τον πόλεμο εδημιούργησε τη θεαματική οικονομική ανάπτυξη των μεταπολεμικών δεκαετιών. Αυτή η γενιά έδωσε τα πάντα στα παιδιά της για να μη νιώσουν τις δικές της στερήσεις. Αυτό όμως είχε ως συνέπεια τη θλιβερή κατάσταση στην οποία περιέπεσε η παρούσα νεολαία, χωρίς ιδανικά, χωρίς σκοπούς, χωρίς όρεξη για δημιουργία.

Αν ο πυρήνας της παρακμής έγκειται στην ηθική έκπτωση, τότε εμείς στη χώρα μας τελούμε καταμεσής της παρακμής. Τα πάντα είναι ηθικώς διαβρωμένα. Τα πάντα επιτρέπονται, αρκεί να φέρουν χρήματα.  (από το βιβλίο του «Οι παράκτιοι άνθρωποι).