«Μαύρο χιόνι» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ

Τραγελαφική ιστορία σοσιαλιστικής τρέλας

Ο θεατρικός κόσμος της Σοβιετικής Ενωσης στα χρόνια της παντοδυναμίας του Στάλιν μ’ ένα νέο συγγραφέα να φτάνει στα όρια της απελπισίας και της αυτοκτονίας. Κι αυτό γιατί το πρώτο του θεατρικό έργο, που έχει αρχικά εγκριθεί για να παιχτεί σε κεντρικό θέατρο της Μόσχας, περνάει μέσα από τα «σαγόνια» της λογοκρισίας , της γραφειοκρατίας, του παραλογισμού και της ανελευθερίας.

Ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (1891-1939), με αυτοβιογραφική χροιά, γκροτέσκο χιούμορ και αλληγορικό τρόπο έγραψε το ημιτελές «Θεατρικό μυθιστόρημα» (δεν πρόλαβε να το τελειώσει γιατί έγραφε παράλληλα το αριστούργημά του «Ο μαιτρ και η Μαργαρίτα» και τον πρόλαβε ο θάνατος).

Ένα βιβλίο παλαιάς κοπής για την αυταρχική τρέλα της εξουσίας ,και δη της καλλιτεχνικής επί Σοβιετίας, το οποίο στα καθ’ημάς έγινε θεατρική παράσταση λίαν επιτυχημένη στο θέατρο «Πόρτα» με τίτλο «Μαύρο χιόνι –το ημερολόγιο ενός μακαρίτη». Παράσταση βασισμένη στην αξιέπαινη θεατρική διασκευή που έκαναν η Δήμητρα Κονδυλάκη και ο Κώστας Φιλίππογλου.

Βαδίζοντας επιδέξια στα γλιστερά μονοπάτια της μαύρης κωμωδίας,  ο Κώστας Φιλίππογλου έστησε σκηνοθετικά  μια παράσταση συναρπαστική με γοργούς ρυθμούς σοσιαλιστικής τρέλας και την ανάλογη κινησιολογία των ηθοποιών. Παράλληλα ανέδειξε τη σατιρική ματιά του συγγραφέα στην υποκρισία και δουλοπρέπεια καλλιτεχνικών κύκλων-κυκλωμάτων όπως και στις θεατρικές «πρωτοποριακές» θεωρίες της εποχής εκείνης.

Ο ίδιος είναι απολαυστικός  ως  εκκεντρικός, μεγαλομανής και όλο πρωτοτυπίες καλλιτεχνικός διευθυντής –σκηνοθέτης, που με τις αλλοπρόσαλλες ιδέες του στις πρόβες βγάζει την πίστη στον φέρελπι συγγραφέα κάνοντας το θεατρικό του έργο …φύλλο και φτερό.

Ο Τάσος Δημητρόπουλος ερμηνεύει υποδειγματικά τον ευαίσθητο και οδηγούμενο σταδιακά στην κατάθλιψη Μαξούντοφ, τον κεντρικό αντιήρωα, που αγωνίζεται ματαίως να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του και να περισώσει το έργο του, το οποίο ράβεται και κόβεται στο όνομα της… υψηλής τέχνης.

Πανάξιοι και αεικίνητοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί στις πολλαπλές μεταμορφώσεις τους. Ητοι οι Γιάννης Στεφόπουλος, Εύα Αγγελοπούλου, Γιάννης Γιαννούλης, Δημήτρης Δρόσος, Εύα Οικονόμου Βαμβακά.

Αξίζει να αναφέρουμε ένα απόσπασμα σοσιαλ-γκροτέσκου ρεαλισμού από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ, όταν ο ήρωας υπογράφει το συμφωνητικό για το ανέβασμα του έργου του. Ιδού τι αναφέρει :

«Ο δημιουργός δεν έχει το δικαίωμα να παρουσιάσει το έργο του σε κανένα άλλο θέατρο της Μόσχας, σε καμία πόλη της Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας. Δεν έχει το δικαίωμα να εκδώσει το έργο του. Δεν έχει το δικαίωμα να απαιτήσει κάτι από το θέατρο. Δεν έχει το δικαίωμα να φέρει αντιρρήσεις για κάτι.

   Ο δημιουργός υποχρεούται ρητά να επιφέρει άμεσα στο έργο του διορθώσεις, αλλαγές, προσθήκες ή περικοπές, εφόσον το απαιτήσει η διεύθυνση, ή κάποια επιτροπή ή υπηρεσία ή σωματείο ή μεμονωμένα πρόσωπα κατάλληλα εξουσιοδοτημένα, χωρίς να δικαιούται γι’αυτό καμία πρόσθετη αμοιβή».  

Τότε το ολοκληρωτικό κράτος με τους πανίσχυρους μηχανισμούς τους συνέτριβε κάθε ατομική ελευθερία και περιθωριοποιούσε τη γνώση. Τώρα η παγκοσμιοποίηση προσφέροντας  τόνους πληροφοριών  αφειδώς  και με την εκμαυλιστική γοητεία της τεχνολογίας (ιντερνέτ, κινητά, τάμπλετ, φέΪσμπουκ, τηλεόραση, κλπ) σε κάνει να χαζεύεις απαθής και παθητικός, όπως παλιότερα χάζευαν οι ιθαγενείς  τα καθρεφτάκια και τις χάντρες, που τους δώριζαν οι άποικοι της Δύσης για να τους αποσπάσουν χρυσάφι και ασήμι.