«Πόθοι κάτω από τις λεύκες» του Ευγένιου Ο’Νιλ

Ολέθριο ερωτικό πάθος

Ατομισμός και δύναμη. Το σύνδρομο ιδιοκτησίας και κατοχής. Ο πόθος απόκτησης περιουσίας. Ο Θεός και ο άνθρωπος στη… γη της Επαγγελίας, την Αμερική  του 19ου αιώνα. Ο πατέρας αφέντης, οι «αιχμαλωτισμένοι»  γιοί, η έλλειψη μάνας. Ενα ολέθριο ερωτικό πάθος. Η πτώση, η ήττα, η συντριβή.

Κοινωνικό και υπαρξιακό δράμα, με επιρροές από τον Στρίντμπεργκ αλλά και την αρχαία ελληνική τραγωδία, το έργο του ιρλανδικής καταγωγής Ευγένιου Ο’ Νιλ (1888-1953) «Πόθοι κάτω από τις λεύκες» παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.

Γραμμένο το 1924, το έργο διαδραματίζεται  στη Νέα Αγγλία της Αμερικής γύρω στο 1850. Σ’ένα αγρόκτημα με σιτάρια, καλαμπόκια και αγελάδες, το οποίο έχει φτιάξει με πολύ κόπο ο 70χρονος σκληροτράχηλος ιδιοκτήτης του Εφραίμ Κάμποτ. Χήρος δύο φορές (από την πρώτη του γυναίκα απόκτησε δυο γιούς κι από τη δεύτερη ένα γιό) επιστρέφει μετά από ένα ταξίδι, παντρεμένος για τρίτη φορά, με μια αρκετά μικρότερή του κι όμορφη γυναίκα, την Αμπι.

Τα δυο αδέλφια που δεν υποφέρουν τον καταπιεστικό πατέρα το σκάνε κυνηγώντας το όνειρο του χρυσού στην Καλιφόρνια. Ο μικρότερος γιός παραμένει παρά τις «κόντρες» με τον δύσκολο πατέρα ελπίζοντας ότι θα κληρονομήσει το κτήμα του. Η ερωτική έλξη που θα δημιουργηθεί ανάμεσα σ’ αυτόν και τη νεαρή μητριά του, παρά τις αναστολές του, θα δημιουργήσει μια παθιασμένη αλλά καταστροφική  σχέση μεταξύ τους.

Μπορεί η αγροτική καθημερινότητα εκείνης της εποχής να μας φαίνεται πολύ μακρινή, ο τρόπος ζωής άχαρος και δύσκολος, μπορεί το έργο να έχει κάποιες «ρυτίδες» δεν παύει όμως να σε κρατάει με τον στέρεο ρεαλισμό του, τις ψυχολογικές  διακυμάνσεις και τους συνειδησιακούς προβληματισμούς του.

Ο Αντώνης Αντύπας μετά από τέσσερα χρόνια «σιωπής» επιστρέφει στα φυσικά του ύδατα κάνοντας την πρώτη του σκηνοθεσία στο Εθνικό  (λόγω της οικονομικής κρίσης έκλεισε το Απλό Θέατρο, στο οποίο για χρόνια μας έδωσε αρκετές καλόγουστες παραστάσεις).

Εχει στήσει μια στρωτή και διαυγή παράσταση αναδεικνύοντας το λόγο και τους χαρακτήρες του έργου με ρεαλιστική σαφήνεια και ψυχολογική εμβάθυνση. Αν και υπάρχει στο πρώτο μέρος μια νωχελική βραδύτητα σε ρυθμούς, η παράσταση ανακάμπτει και παίρνει στροφές μ’ένα παραδοσιακό χορευτικό γλέντι επί σκηνής και στη συνέχεια με την κορύφωση του αδιέξοδου ερωτικού πάθους που οδηγεί σε μια τραγική και καταλυτική επιλογή.

Ο Γιώργος Κέντρος  επωμίζεται τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ηλικιωμένου και σκληραγωγημένου κτηματία. Επιβλητική φιγούρα φέρνει στο νου τον Μάνο Κατράκη. Εξαιρετικός σε  λόγο και κίνηση (αυτή την ελάχιστη κίνηση της λεπτομέρειας) ταυτισμένος με το δυνάστη πατέρα, τον αλύγιστο ατομιστή που πιστεύει ακράδαντα στη γή και την περιουσία του, στο ότι μπορεί να διαφεντεύει τους πάντες και να ελέγχει τα πάντα. Ακόμη και την αδυσώπητη αλήθεια στο τέλος θα τη δεχθεί με μια… ψύχραιμη συντριβή. Αλλωστε πιστεύει σ’ένα Θεό που νομίζει ότι τον καταλαβαίνει. «Ο Θεός δεν είναι εύκολος, Κι εγώ έγινα σκληρός», αναφέρει κάποια στιγμή.

Η Μαρία Κίτσου ως «μήλο της έριδος» δίνει ένα θαυμάσιο δείγμα του ταλέντου της ως νεαρή σύζυγος, που θέλει να ξεφύγει από την προηγούμενη μίζερη ζωή της και να έχει ίδια δικαιώματα στο κτήμα με τον γέρο άντρα της, που τον ανέχεται και τον αντιπαθεί.  Θα εμπλακεί όμως στα δίχτυα του πόθου και της ερωτικής πλησμονής για τον σχεδόν συνομήλικο γιό του άντρα της με καταστροφικές επιπτώσεις. Κι «απογειώνεται» υποκριτικά όταν ως Αμπι συνειδητοποιεί  τη μοιραία κι αποτρόπαια φονική πράξη της.

Ο Γιώργος Χριστοδούλου  ερμηνεύει με επάρκεια και δυναμισμό  τον Ιμπεν, τον ατίθασο και εριστικό γιό που θα μπλέξει ερωτικά με τη γυναίκα του πατέρα του (οι αναφορές στη θανούσα μητέρα του δείχνουν πόσο έχει σημαδευτεί από την απώλειά της).

Ταιριαστοί στους μικρότερους ρόλους των δυο άλλων αδελφιών (Νίκος Γιαλελής, Παναγιώτης Παναγόπουλος) και του θυμόσοφου σερίφη (Σταύρος Μερμήγκης).

Λιτό και λειτουργικό το «αγροτικό» σκηνικό του Γιώργου Πάτσα, υποβλητικά ατμοσφαιρική η μουσική της Ελένης Καραϊνδρου, χαρούμενη και σκερτσόζα η χορογραφία της Σταυρούλας Στάμου.

ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ (Αγίου Κωνσταντίνου 22, τηλ.210-5288170)