«Zωή…χαρισάμενη» του Κώστα Τσιάνου

Εγκώμιον αφανών γυναικών

Στην Ελλάδα του 20ου αιώνα με τις τόσες συμφορές (πολέμους, μικρασιατική καταστροφή, δικτατορίες, κατοχή, εμφύλιο, μετανάστευση) υπήρξε πάντα ένα αφανές «φαινόμενο» αντοχής κι υπομονής,  κουράγιου και δύναμης, σοφίας και ανθρωπιάς.  Γυναίκες ανώνυμες, φτωχές κι αγράμματες συνήθως αλλά και πρόσφυγες, που βρέθηκαν στη δίνη της Ιστορίας περνώντας του  λιναριού τα πάθη χωρίς να το βάλουν κάτω. Πήραν τη ζωή στα χέρια τους, το πάλεψαν όσο μπορούσαν.

Γυναίκες αξιοθαύμαστες που διασώθηκαν στη μνήμη με  τις μαρτυρίες και διηγήσεις τους διαθέτοντας  ένα λόγο πηγαίο, εύστροφο και θυμόσοφο, με λέξεις, φράσεις, ιδιωματισμούς, παρομοιώσεις,  που συνιστούν ένα γλωσσικό θησαυρό.

Tέσσερις τέτοιες περιπτώσεις  Ελληνίδων γυναικών με τις αφηγήσεις τους έχουν καταγραφεί σε βιβλία. Βιβλία που παρουσιάστηκαν επί σκηνής γνωρίζοντας μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό. Αυτά τα γυναικεία λαΪκά φαινόμενα είναι :

«Αγγέλα Παπάζογλου» σε καταγραφή Γιώργου Παπάζογλου, διασκευή-σκηνοθεσία Λάμπρου Λιάβα με την Αννα Βαγενά.  «Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου» σε διασκευή-σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια με τη Νένα Μεντή. «Η γυναίκα της Πάτρας» σε καταγραφή Γιώργου Χρονά, σκηνοθεσία Λένας Κιτσοπούλου με την Ελένη Κοκκίδου.  Η «Φιλιώ Χαϊδεμένου» σε διασκευή Ανδρη Θεοδότου, σκηνοθεσία Βασίλη Ευταξόπουλου με τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη.

Στο θεατρικό περίγυρο της Αθήνας ανθεί εδώ και τρείς μήνες ένα αντάξιο αφανές «πορτρέτο» λαΪκής γυναίκας έστω κι αν είναι αντρικής εμπνεύσεως και δημιουργίας. Πρόκειται για το θεατρικό μονόλογο «Ζωή… χαρισάμενη», που έχει γράψει και σκηνοθετήσει ο Κώστας Τσιάνος με πρωταγωνίστρια την Αγγελική Λεμονή (παρουσιάζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο θέατρο «Προσκήνιο»).

Τον Λαρισαίο βετεράνο Κώστα Τσιάνο τον γνωρίζουμε από παλιά τόσο με τις υποκριτικές όσο και με τις σκηνοθετικές του επιδόσεις. Παραστάσεις ποιοτικές και διαυγείς από την αρχαία τραγωδία, τους Λόρκα,  Μπρέχτ έως το νεοελληνικό θέατρο και την επιθεώρηση. Στην καλλιτεχνική του διαδρομή κρατάμε ιδιαίτερα την πολύχρονη επιτυχημένη θητεία του ως δημιουργός και καλλιτεχνικός διευθυντής στο Θεσσαλικό Θεάτρου –ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας και τις σκηνοθεσίες του στην «Ηλέκτρα» και την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη.

Στο τωρινό έργο έχει δημιουργήσει μια ολοζώντανη, αυθεντική λαΪκή γυναίκα, τη Ζωή,  που δεν έχει στον ήλιο μοίρα και τραβάει των παθών της τον τάραχο στο φτωχικό μικρόκοσμό της με διακριτικό φόντο μια χώρα που συνεχώς παραπαίει και ματώνει ( δικτατορία Μεταξά, πόλεμος, κατοχή, εμφύλιος, δύσκολα χρόνια μετεμφυλιακά).

Το έργο ξεκινάει μ’ εκείνη να διαβάζει ένα τηλεγράφημα από τη Γερμανία από την κωλοπετσωμένη πεθερά της τη Φρόσω, που την πληροφορεί ότι ο άντρα της ο Φώτης σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα (βρισκόμαστε περίπου στα μέσα του ’60). Από κει αρχίζει η Ζωή να ξεδιπλώνει τη… χαρισάμενη ζωή της από το παρελθόν. Μια ζωή του πεταματού, της στέρησης και του ευτελισμού αλλά και με πόση αντοχή, κουράγιο και γενναιοψυχία.

Λόγος χυμώδης, γνήσια λαΪκός, σπαρταριστός, διανθισμένος με λέξεις φράσεις, αθυροστομίες πηγαίες, αυθόρμητες. Με ανάλογο τρόπο μεγάλωσαν χιλιάδες άνθρωποι μεροκαματιάρηδες και φτωχοδιάβολοι σε μίζερες συνοικίες, γειτονιές και αλάνες αρπάζοντας τη ζωή από τα κέρατα για να επιβιώσουν. Και ιδιαίτερα οι γυναίκες των κατωτέρων στρωμάτων, παραγκωνισμένες και καταπιεσμένες να  τα βγάζουν πέρα στο σπίτι έχοντας παιδιά, άντρα- αφέντη ή μόνες τους.

Σ’αυτό το φτωχικό σπίτι «τσαρουχικής» αρχοντιάς (σκηνικό Μαίρης Τσαγκάρη) με τη λιτή, διαυγή και απέριττη σκηνοθεσία του Κώστα Τσιάνου αναδεικνύεται υποδειγματικά αυτή η μάνα κουράγιο και ναυάγιο συγχρόνως, στο πρόσωπο, το σώμα, τις κινήσεις, στους εσωτερικούς και εξωτερικούς «κραδασμούς» της Αγγελικής Λεμονή.

Μια ηθοποιός που ήταν για χρόνια στη Θεσσαλονίκη, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, και κάποια στιγμή ήρθε στην Αθήνα συνεργαζόμενη με νέους σκηνοθέτες και θιάσους. Θαυμάσια σ’όλες τις υποκριτικές διακυμάνσεις της ηρωίδας της. Αφελής, καλόπιστη, καλόκαρδη, βαθιά πονεμένη, ανθεκτική, υπομονετική. Αγανακτισμένη, αθυρόστομη, φουρκισμένη, θυμόσοφη, δεν χαρίζει κάστανα, τα λέει χύμα και τσουβαλάτα, τραγουδάει λαΪκά τραγούδια, ρίχνει τις βόλτες της να ξεδώσει, να λυτρωθεί.

Υπαινικτικά περνάει κι ένας μικρός φόρος τιμής στον Μάνο Χατζιδάκι από ένα πραγματικό περιστατικό που το είχε διηγηθεί ο ίδιος στον Τσιάνο κι εκείνος το μετέπλασε επιδέξια σ’ ένα στιγμιότυπο του θεατρικού έργου του (επί Εμφυλίου τον είχαν χτυπήσει δεξιοί παρακρατικοί και τον είχαν περιθάλψει κρυφά δυο λαϊκές γυναίκες στο σπίτι της μιας).

Αξίζει η «Ζωή… χαρισάμενη» να παιχτεί ξανά και του χρόνου (οι τελευταίες παραστάσεις είναι στις 3 και 4 Απριλίου). Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι κατιτίς για τον απλό και περιθωριακό φτωχόκοσμο μιας Ελλάδας σχετικά κοντινής, από τη δεκαετία του ’40 έως εκείνη του ’60 περίπου. Σε μια τέτοια αλλοτινή εποχή που παρά τη φτώχεια, την εξαθλίωση, τις παγαποντιές, τα ρεμάλια και τις λέρες, υπήρχαν παράλληλα μια γνησιότητα, ένα τσαγανό, μια θυμόσοφη διάθεση, μια απίστευτη δύναμη κι απαντοχή ιδιαίτερα σε αφανείς γυναίκες των λαΪκών στρωμάτων.

ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ (Καπνοκοπτηρίου 8 και Στουρνάρη, Πολυτεχνείο, τηλ.210-8256838)